سيد جلال مصطفوى كاشانى
125
مجموعه آثار دكتر سيد جلال مصطفوى كاشانى ( فارسى )
دمل اگر روى پوست بدن باشد ، محل و حالات مختلف و سرباز كردن آن با چشم ديده مىشود ؛ ولى اگر در اعضاى داخلى بدن باشد ، اصولا تشخيص آن ، كه در كدام عضو است ، مشكل و تشخيص عواقب آن مشكلتر است . اگر شما را به بالين بيمارى دعوت كنند كه چند روزى بسترى بوده است و از علايم مهم بيمارىاش تب و لرز ، درد پهلو و شكم است و اطرافيان بگويند كه چرك از بول بيمار خارج مىشود ، شما اگر طبيبى مجرب و حاذق هم باشيد باوجود آگاهى از سوابق بيمار و مشاهدات بالينى و معاينه دقيق با اينهمه ، غالبا به زحمت تشخيص خواهيد داد كه دملى در كبد بوده و به كليه سرباز كرده و چرك آن از بول خارج شده است . ممكن است در بيمار ديگر همين علامات ديده شود ، ولى چرك از راه بول يا از راه مدفوع به خارج دفع شود ، در اين صورت ، دمل كبدى به معده يا رودهها سرباز كرده است و بالأخره ممكن است هيچيك از اين حالات نباشد و اصلا چرك از بدن خارج نشود ، بلكه دمل كبدى به داخل حفره صفاق سرباز كند ، در اين صورت ، علايم تب و درد شكم شدت مىيابد . مونگورو در كتاب بيمارىهاى كبدى ( ص 369 ) ، تمام حالات را در يك جمله با اين عبارت ذكر كرده است : « دمل ( منظور دمل كبدى است ) ممكن است در يكى از اعضاى مجاور ( حفره صفاقى ، روده ، معده ) يا استثنائا ، در لگنچه كليه راست سرباز كند » . اگر صفحات تاريخ پزشكى را ورق زده به عقب برگرديم خواهيم ديد ، اين مطلب مثل ساير مطالبى كه ذكر شد از قانون ابن سينا گرفته شده و طى قرون و اعصار در كتابهاى پزشكى منعكس گرديده است . ابن سينا در قانون چنين مىنويسد : و انفجاره يكون اما الى ناحيه الامعا و يخرج بالبر و بما اندفعت المده به طريق القى اذا كان الانفجار الى المعده و اما الى ناحيه الكلى فيخرج بالبول و اما الى الفضا الذى فى الجوف بين الثرب و الامعا فى الموضع الذى يجتمع فى الماء فى الاستسقاء الزقى فلا يشاهد استفراغا فى براز او بول و لا بالقى . يعنى ، و انفجار آن ( منظور سرباز كردن دمل كبدى است ) يا به ناحيه رودهها است كه در اين صورت چرك از راه براز دفع مىگردد و چهبسا به معده سرباز كرده و چرك از راه قى دفع